Cerro Rico – góra pełna srebra
Historia miasta zmieniła się w 1545 roku, kiedy rozpoczęto eksploatację niezwykle bogatych złóż srebra w Cerro Rico.
Nazwa góry nie jest przypadkowa. Cerro Rico oznacza po hiszpańsku „Bogata Góra”. W językach andyjskich spotyka się również nazwę Sumaj Orcko.
Odkrycie złóż wywołało prawdziwą gorączkę srebra. Wokół góry zaczęły powstawać kopalnie, zakłady przeróbcze, domy kupców, kościoły, magazyny i całe dzielnice robotnicze.
Potosí rosło w niezwykłym tempie.
Według UNESCO w XVII wieku mieszkało tu około 160 tysięcy kolonistów, co stawiało Potosí wśród największych miast swojej epoki.
Trudno dziś wyobrazić sobie, że wysoko w Andach, w miejscu o surowym klimacie i rozrzedzonym powietrzu, funkcjonował jeden z najważniejszych ośrodków przemysłowych ówczesnego świata.
Srebro, które popłynęło do Europy
Cerro Rico stało się jednym z najważniejszych źródeł srebra dla hiszpańskiego imperium.
Kruszec wydobywany w kopalniach był przetwarzany w Potosí, a następnie formowany w sztaby i monety. Ogromne ilości srebra trafiały do Hiszpanii, skąd wchodziły do europejskiego i światowego systemu handlowego.
Znaczenie Potosí było tak duże, że UNESCO wskazuje bezpośredni związek pomiędzy masowym napływem metali szlachetnych z Ameryki a ważnymi zmianami gospodarczymi zachodzącymi w Europie w XVI wieku.
Srebro nie pozostawało zresztą wyłącznie w Europie. Hiszpańskie monety krążyły w międzynarodowym handlu i docierały także do Azji.
Dlatego historia jednej góry położonej wysoko w Andach stała się częścią znacznie większej historii – narodzin nowoczesnej gospodarki światowej.
XVI-wieczny kompleks przemysłowy
Potosí nie było jedynie zespołem kopalń.
Wokół Cerro Rico powstał niezwykle rozbudowany system produkcyjny. UNESCO określa XVI-wieczne Potosí jako jeden z największych, a według ówczesnej reputacji nawet największy kompleks przemysłowy świata.
Do przetwarzania rudy potrzebowano ogromnych ilości energii i wody. Zbudowano więc skomplikowany system sztucznych zbiorników, kanałów oraz akweduktów.
System obejmował 22 zbiorniki wodne, które zasilały około 140 młynów wykorzystywanych do rozdrabniania rudy.
Od końca XVI wieku do odzyskiwania srebra szeroko stosowano również technologię amalgamacji z wykorzystaniem rtęci. Dzięki niej możliwe było pozyskiwanie kruszcu także z rud o niższej zawartości srebra.
Był to więc ogromny system obejmujący kopalnie, transport, gospodarkę wodną, przetwórstwo rudy i mennicę.
Casa de la Moneda – tam srebro stawało się pieniądzem
Jednym z najważniejszych zabytków Potosí jest Casa Nacional de la Moneda – Królewska Mennica.
To właśnie tutaj srebro wydobywane z Cerro Rico zamieniano w monety, które później trafiały do światowego obiegu.
Dzisiejszy budynek mennicy został wzniesiony w XVIII wieku, ale jest kontynuacją znacznie wcześniejszej tradycji produkcji monet w Potosí. Cały zachowany zespół – od Cerro Rico, przez system wodny i zakłady przetwórcze, aż po mennicę – pozwala zobaczyć niemal pełny łańcuch produkcji srebra w epoce kolonialnej.
To właśnie dlatego Potosí nie jest jedynie efektownym kolonialnym miastem. Jest świadectwem funkcjonowania całego systemu gospodarczego.
Bogactwo miało swoją cenę
Opowieść o Potosí ma również bardzo ciemną stronę.
Ogromne wydobycie wymagało ogromnej liczby pracowników. Hiszpańskie władze kolonialne wykorzystywały system mita, czyli obowiązkowej pracy nakładanej na ludność rdzenną.
Tysiące mieszkańców regionu kierowano do pracy w kopalniach i zakładach przetwarzających rudę. Według UNESCO w XVII wieku w Potosí przebywało około 13,5 tysiąca rdzennych mieszkańców objętych przymusową pracą w ramach systemu mita.
Warunki były niezwykle ciężkie. Górnicy pracowali wysoko nad poziomem morza, w ciasnych tunelach i przy niewielkiej ilości tlenu. Dodatkowym zagrożeniem było stosowanie rtęci podczas procesu przetwarzania rudy.
Dlatego Cerro Rico stała się jednocześnie symbolem niewyobrażalnego bogactwa i ogromnego kosztu społecznego kolonialnego górnictwa.
Miasto, które wyrosło ze srebra
Ślady dawnego bogactwa nadal widać w centrum Potosí.
Powstawały tu okazałe rezydencje, klasztory i liczne kościoły. Rozwijała się charakterystyczna dla regionu odmiana baroku, w której europejskie formy architektoniczne łączyły się z miejscowymi wpływami.
Znaczenie Potosí dla sztuki i architektury całych środkowych Andów było jednym z powodów, dla których miasto zostało wpisane w 1987 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Do chronionego zespołu należą nie tylko zabytki centrum miasta, ale także Cerro Rico, dawne instalacje przemysłowe, system akweduktów i sztucznych jezior oraz historyczne dzielnice robotnicze.
Cerro Rico nadal żyje
Najbardziej zaskakujące jest jednak to, że historia górnictwa Cerro Rico nie zakończyła się wraz z epoką kolonialną.
Wydobycie prowadzone jest tutaj do dziś.
Po niemal pięciu stuleciach eksploatacji góra została jednak poprzecinana tysiącami korytarzy i stała się niestabilna. Dochodziło do osunięć i zapadania części szczytu, dlatego stan Cerro Rico od lat budzi poważne obawy konserwatorów UNESCO.
To sprawia, że Cerro Rico nie jest martwym zabytkiem.
Jest miejscem, w którym historia kolonialnego górnictwa wciąż styka się ze współczesnością.
Potosí podczas podróży po Boliwii
Podczas naszej 16-dniowej podróży przez Boliwię i Chile odwiedzamy Potosí, zanim ruszymy dalej w kierunku Salar de Uyuni i wysokogórskiego Altiplano.
To ważny moment całej trasy.
Po kolonialnym Sucre trafiamy do miasta o zupełnie innym charakterze. Nad Potosí wciąż góruje charakterystyczna sylwetka Cerro Rico – góry, która przez setki lat wyznaczała rytm życia miasta.
Dopiero tutaj można dobrze zrozumieć, że historia Boliwii to nie tylko dzieje dawnych kultur i spektakularne krajobrazy Andów.
To również historia srebra, które wydobywano na wysokości ponad 4000 metrów, przewożono przez ocean i którym przez kilka stuleci płacono na drugim końcu świata.
Niewiele miejsc w Ameryce Południowej pokazuje tak wyraźnie, jak historia jednego miasta może stać się częścią historii całego świata.
Opracowała Aleksandra Panuś
Chcesz zobaczyć miasto, którego srebro trafiało na drugi koniec świata?
Potosí wyrosło u stóp Cerro Rico — „Bogatej Góry”, która przez stulecia napędzała handel, górnictwo i rozwój całego regionu. Dziś miasto i góra wciąż przypominają, jak silnie historia Boliwii splatała się z historią światowej gospodarki.
Wyprawa Boliwia i Chile — sprawdź trasę, aktualne terminy i ceny.
