W samochodzie safari ta lista bardzo szybko zaczyna żyć własnym życiem. Kiedy gdzieś w trawie pojawia się lew, pierwsze zwierzę zostaje „zaliczone”. Później przychodzi słoń, czasem bawół, ale z lampartem i nosorożcem może być już znacznie trudniej. Po kilku dniach okazuje się jednak, że w całej tej zabawie nie chodzi wcale o zdobycie kompletu.
Wielka Piątka jest przede wszystkim dobrym pretekstem, żeby nauczyć się patrzeć na afrykańską przyrodę uważniej. Lew potrafi przespać większą część dnia kilka metrów od drogi, lampart zniknąć na drzewie mimo cętkowanego futra, a nosorożec wyglądać z daleka jak szary głaz, którego nikt nie zauważyłby bez doświadczonego przewodnika.
I właśnie dlatego safari w Kenii i Tanzanii jest znacznie ciekawsze niż samo odhaczanie nazw zwierząt.
Skąd właściwie wzięła się nazwa Wielka Piątka?
Wbrew temu, co można byłoby przypuszczać, określenie Big Five nie oznacza pięciu największych zwierząt Afryki. Gdyby kryterium stanowiły rozmiary, na liście musiałyby znaleźć się chociażby żyrafa i hipopotam.
Nazwa pochodzi z czasów polowań i odnosiła się do pięciu zwierząt uznawanych za szczególnie trudne i niebezpieczne podczas polowania pieszo. Znalazły się wśród nich lew afrykański, lampart afrykański, słoń afrykański, bawół afrykański i nosorożec.
Dzisiaj znaczenie tego określenia całkowicie się zmieniło. Zamiast trofeum najważniejsza jest obserwacja zwierzęcia w jego naturalnym środowisku, a aparat fotograficzny zastąpił broń. Big Five stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli współczesnego safari.
Na naszej trasie przez Kenię i Tanzanię wszystkie te gatunki występują, ale ich spotkanie nigdy nie jest czymś, co można zagwarantować. Lake Nakuru jest szczególnie ważne dla nosorożców, Serengeti dla dużych drapieżników, a Ngorongoro daje możliwość obserwowania wielu gatunków na stosunkowo niewielkim obszarze. Kenya Wildlife Service określa Lake Nakuru jako pierwsze państwowe sanktuarium nosorożców w Kenii, chroniące zarówno nosorożca czarnego, jak i białego.
Lew – król sawanny, który większość dnia potrafi przespać
Pierwsze spotkanie z lwem często wygląda zupełnie inaczej, niż wyobrażaliśmy sobie przed wyjazdem.
Nie ma pościgu przez sawannę ani efektownego ryku. Samochód zatrzymuje się przy wysokiej trawie, a przewodnik pokazuje miejsce, w którym przez pierwszą chwilę trudno zobaczyć cokolwiek. Dopiero po kilku sekundach pojawia się fragment grzywy albo łapa wystająca spomiędzy źdźbeł. Lew po prostu śpi.
To zachowanie jest zupełnie normalne. Lwy znaczną część doby przeznaczają na odpoczynek, szczególnie podczas gorących godzin dnia, dlatego najbardziej dynamiczne obserwacje częściej zdarzają się o świcie, wieczorem lub nocą.
W Serengeti warto jednak zatrzymać się przy lwach na dłużej, nawet jeśli początkowo nic się nie dzieje. Po pewnym czasie zaczyna być widać relacje pomiędzy członkami stada. Młode zaczynają się bawić, samice zmieniają miejsce odpoczynku, a któreś ze zwierząt nagle podnosi głowę, ponieważ gdzieś na równinie pojawiły się antylopy.
Dopiero wtedy lew przestaje być ikoną Afryki z fotografii, a zaczyna być częścią funkcjonującej społeczności.
Lampart – czasami wszyscy patrzą na drzewo i nadal go nie widzą
Lampart jest zupełnie innym doświadczeniem.
Można stać samochodem kilka metrów od drzewa, wiedzieć, że zwierzę znajduje się na jednej z gałęzi, i przez dłuższą chwilę nie być w stanie go dostrzec. Cętkowane futro doskonale zlewa się ze światłem i cieniem, a lampart często odpoczywa wysoko ponad ziemią.
To jeden z powodów, dla których obserwacja lamparta daje tak dużą satysfakcję.
Lamparty są samotnikami, a ich zachowanie jest znacznie mniej przewidywalne niż zachowanie zwierząt stadnych. Potrafią również wnosić zdobycz na drzewo, co pomaga chronić ją przed innymi drapieżnikami i padlinożercami.
W Serengeti występują lamparty, ale spotkanie z nimi zawsze wymaga szczęścia i uważnego oka. Ngorongoro Conservation Area Authority również wymienia lamparta wśród Wielkiej Piątki występującej na tym obszarze, choć w samym kraterze jest on widywany rzadziej niż lwy czy hieny.
Właśnie dlatego okrzyk przewodnika oznaczający znalezienie lamparta wywołuje w samochodzie zupełnie inną reakcję niż widok kolejnego stada zebr.
Słoń – dopiero z bliska widać, jak ogromne jest to zwierzę
Słonie w Tarangire można zobaczyć z daleka, ale dopiero kiedy stado podchodzi bliżej, zmieniają się proporcje całego krajobrazu.
Dorosła samica przesuwa się spokojnie pomiędzy drzewami, za nią pojawia się młode, które pozostaje bardzo blisko większych osobników. Kolejne słonie wychodzą z buszu i nagle okazuje się, że to, co początkowo wyglądało jak kilka zwierząt, jest znacznie większym stadem.
Tarangire jest jednym z najlepszych miejsc na naszej trasie do obserwowania słoni. Tanzania National Parks podkreśla, że park słynie właśnie z licznych słoni oraz ogromnych baobabów, a w porze suchej zwierzęta koncentrują się w pobliżu rzeki Tarangire.
Najciekawsze jest jednak obserwowanie zachowania stada. Słonie żyją w rozbudowanych społecznościach rodzinnych, a grupom samic przewodzi zwykle doświadczona matriarchini. Młode pozostają pod opieką nie tylko własnej matki, lecz również innych samic.
Kiedy mały słoń próbuje utrzymać się pomiędzy dorosłymi albo nieporadnie używa trąby, nawet najbardziej zdeterminowany łowca Wielkiej Piątki przestaje na chwilę myśleć o kolejnych gatunkach.
Bawół – najmniej efektowny członek Wielkiej Piątki?
Bawół afrykański rzadko jest pierwszym zwierzęciem, o którym marzy ktoś planujący safari. Nie ma grzywy lwa, cętek lamparta ani niezwykłej sylwetki nosorożca.
A jednak to właśnie bawół należał kiedyś do zwierząt najbardziej respektowanych przez myśliwych. Jego siła, nieprzewidywalne zachowanie i zdolność do obrony sprawiły, że trafił do historycznej Wielkiej Piątki.
Na safari wygląda zupełnie inaczej, kiedy widzi się go w dużym stadzie.
Dziesiątki zwierząt stoją blisko siebie, cielęta pozostają pomiędzy dorosłymi, a największe osobniki obserwują otoczenie. Charakterystyczne masywne rogi dorosłych bawołów sprawiają, że nawet stojące nieruchomo zwierzę wygląda bardzo potężnie.
Bawoły można spotkać w kilku miejscach naszej trasy. Ngorongoro jest szczególnie interesujące, bo tamtejsza administracja wymienia je wśród licznych dużych ssaków regularnie obserwowanych na dnie kaldery.
I właśnie bawół jest dobrym przykładem tego, jak szybko podczas safari zmieniają się zainteresowania. Przed wyjazdem może wydawać się najmniej ciekawym członkiem Big Five, a po zobaczeniu wielkiego stada o świcie zaczyna się rozumieć, dlaczego znalazł się na tej liście.
Nosorożec – najtrudniejszy punkt na liście
Jeżeli podczas safari zaczyna się prawdziwe „polowanie” z lornetką, bardzo często chodzi właśnie o nosorożca. W Afryce Wschodniej nosorożce nie należą dziś do zwierząt, które można spotkać na każdym kroku. Wieloletnie kłusownictwo doprowadziło do dramatycznego spadku ich liczebności, dlatego obserwacja nosorożca jest jednym z najbardziej emocjonujących momentów safari.
Na naszej trasie szczególne znaczenie ma Lake Nakuru National Park, który Kenya Wildlife Service określa jako pierwsze państwowe sanktuarium nosorożców w Kenii. Park chroni zarówno nosorożce czarne, jak i białe. To właśnie tutaj warto patrzeć bardzo dokładnie.
Z daleka nosorożec może wyglądać jak nieruchomy szary kamień. Dopiero po chwili sylwetka zaczyna się poruszać, pojawia się charakterystyczny róg i samochód nagle cichnie.
Jeszcze większe emocje może wywołać nosorożec czarny w Ngorongoro. Oficjalne informacje Ngorongoro Conservation Area Authority wskazują kalderę jako jedno z ważnych miejsc obserwacji tego zagrożonego gatunku.
Nie oznacza to oczywiście, że zobaczymy go podczas każdego zjazdu do krateru. Właśnie dlatego moment, w którym przewodnik w końcu mówi „rhino” i pokazuje niewielki punkt daleko na równinie, ma taką wagę.
Nosorożec czarny i biały wcale nie różnią się kolorem
To jedna z ciekawszych rzeczy, o których warto wiedzieć jeszcze przed safari.
Nosorożec biały nie jest biały, a czarny nie jest czarny. Oba mają w rzeczywistości podobny szarawy kolor.
Znacznie łatwiej rozróżnić je po budowie pyska.
Nosorożec biały ma szeroką, płaską wargę przystosowaną do skubania trawy i często trzyma głowę nisko przy ziemi. Nosorożec czarny ma natomiast bardziej spiczastą, chwytną górną wargę, która pomaga mu zrywać liście oraz gałązki krzewów.
Ta różnica nagle sprawia, że obserwowanie nosorożca staje się czymś więcej niż tylko zrobieniem zdjęcia do kolekcji Big Five. Zaczynamy patrzeć na sposób jedzenia, ułożenie głowy i środowisko, w którym zwierzę się znajduje.
Wielka Piątka w Ngorongoro – czy naprawdę można zobaczyć wszystkie pięć?
Ngorongoro jest jednym z tych miejsc, gdzie oczekiwania przed safari są szczególnie wysokie.
Po zjeździe kilkaset metrów na dno kaldery na stosunkowo ograniczonym obszarze znajduje się ogromna liczba zwierząt. Ngorongoro Conservation Area Authority podaje, że w kraterze żyje ponad 25 tysięcy dużych zwierząt i wymienia tam wszystkie gatunki Wielkiej Piątki.
Nie oznacza to jednak, że podczas jednego safari zobaczymy komplet.
Lwy i bawoły są znacznie łatwiejsze do znalezienia, słonie pojawiają się między innymi w rejonie mokradeł, nosorożce wymagają szczęścia, natomiast lampart może pozostać niewidoczny.
I właśnie dlatego nie warto zjeżdżać do Ngorongoro z nastawieniem „dzisiaj muszę zdobyć pięć na pięć”. Znacznie ciekawiej obserwować wszystko, co pojawia się po drodze, bo krater jest również miejscem bardzo dużej koncentracji hien, gnu, zebr, gazel i hipopotamów. Oficjalne dane NCAA wskazują nawet na ponad 400 hien cętkowanych w kraterze.
A jeśli zamiast lwa pojawi się serwal?
W pewnym momencie safari dzieje się coś ciekawego. Wielka Piątka przestaje być najważniejsza.
Przewodnik zauważa niewielkiego kota poruszającego się w wysokiej trawie i nagle okazuje się, że jest to serwal, smukły afrykański kot o niezwykle długich nogach i ogromnych uszach.
Dla wielu doświadczonych podróżników takie spotkanie będzie bardziej ekscytujące niż kolejny lew, ponieważ serwala znacznie trudniej wypatrzyć.
Podobnie może być z lisa uszatym, niewielkim psowatym, którego ogromne uszy pomagają odnajdywać owady, albo z aardwolfem, należącym do rodziny hienowatych, ale odżywiającym się przede wszystkim termitami.
W Serengeti dochodzą do tego gepardy, szakale, hieny, mangusty, topi, elandy, dikdiki, guźce i dziesiątki innych gatunków, które po kilku dniach zaczynają interesować równie mocno jak Wielka Piątka.
Lake Nakuru również potrafi zaskoczyć. Kenya Wildlife Service wymienia tam między innymi hieny cętkowane i pręgowane, serwale oraz góralki skalne, obok oczywiście lwów, lampartów i nosorożców.
Gepard nie należy do Wielkiej Piątki, choć dla wielu jest numerem jeden
To jeden z największych paradoksów Big Five. Na liście nie ma geparda.
Dla wielu osób właśnie spotkanie z tym drapieżnikiem staje się jednak jednym z najmocniejszych momentów safari. Jego smukła sylwetka jest idealnie przystosowana do szybkiego biegu, a otwarte równiny Serengeti dają możliwość obserwowania go w środowisku, w którym ta wyjątkowa strategia polowania ma sens.
Czasami gepard przez długi czas siedzi na niewielkim wzniesieniu albo kopcu termitów, obserwując stada gazel. Samochód zatrzymuje się, ale zwierzę nie poluje od razu. Patrzy, ocenia odległość i zachowuje energię.
Można czekać kilkadziesiąt minut i nie zobaczyć żadnego pościgu.
Mimo to taka obserwacja bywa znacznie ciekawsza niż krótki widok lwa śpiącego w trawie.
Hiena też zasługuje na więcej uwagi
Podobnie jest z hieną cętkowaną, która przez lata zrobiła w kulturze popularnej fatalną karierę jako tchórzliwy padlinożerca.
W rzeczywistości hieny są bardzo skutecznymi drapieżnikami i tworzą skomplikowane społeczności. W Ngorongoro występują wyjątkowo licznie, a ich obserwowanie potrafi szybko zmienić stereotypowy obraz tego zwierzęcia. Po kilku dniach safari zaczyna się zauważać, że ciekawsze od samego pytania „co to za zwierzę?” staje się pytanie „co ono właśnie robi?”.
Dlaczego hiena idzie w tym kierunku? Dlaczego zebry nagle się zatrzymały? Dlaczego kilka gazel patrzy dokładnie w jeden punkt?
Właśnie wtedy safari zaczyna przypominać obserwowanie wielkiej historii, w której każde zwierzę reaguje na zachowanie pozostałych.
Wielka Piątka jest początkiem, a nie celem safari
Przed wyjazdem łatwo powiedzieć, że marzeniem jest zobaczyć Wielką Piątkę Afryki.
Po kilku dniach w Kenii i Tanzanii lista zaczyna jednak tracić znaczenie, ponieważ pamięć wybiera własne momenty.
Ktoś najbardziej zapamięta nosorożca w Lake Nakuru, którego przez kilka minut szukaliśmy w wysokiej trawie. Ktoś inny stado słoni w Tarangire, gdy młode próbowało schować się między dorosłymi. Dla jeszcze innej osoby najważniejszym spotkaniem okaże się serwal, gepard albo hiena obserwowana przez kilkanaście minut o świcie.
I właśnie dlatego trasa przez Kenię i Tanzanię jest tak dobrym wyborem na pierwsze safari. Nie opiera się na jednym parku i jednej szansie na spotkanie zwierząt. Lake Nakuru, Tarangire, Serengeti i Ngorongoro pokazują różne ekosystemy i dają możliwość obserwacji innych zachowań oraz innych gatunków.
Podczas naszej wycieczki Kenia – Tanzania z wypoczynkiem na Zanzibarze Wielka Piątka jest oczywiście jednym z najbardziej ekscytujących celów safari, ale bardzo szybko okazuje się, że afrykańska przyroda nie mieści się na żadnej liście.
Można wyjechać z domu marząc o lwie, lampardzie, słoniu, bawole i nosorożcu, a wrócić z historią o gepardzie obserwującym gazele, serwalu znikającym w trawie albo hienach przemierzających o świcie dno Ngorongoro.
I właśnie wtedy wiadomo, że safari naprawdę się udało.
Opracowała Aleksandra Panuś
Chcesz zobaczyć Wielką Piątkę w naturze?
Kenia i Tanzania dają szansę na spotkanie lwów, lampartów, słoni, bawołów i nosorożców w miejscach takich jak Lake Nakuru, Tarangire, Serengeti i Ngorongoro. Każdy park pokazuje inne oblicze afrykańskiej przyrody, a obok Big Five można wypatrzyć także gepardy, serwale, hieny i dziesiątki innych gatunków.
Wyprawa Kenia i Tanzania z wypoczynkiem na Zanzibarze — sprawdź trasę, aktualne terminy i ceny.
