Pierwsze spotkanie z Dhaką często zaczyna się od rikszy
Na skrzyżowaniu stoi ich kilkadziesiąt. Jedne przewożą ludzi do pracy, inne dzieci ze szkoły albo zakupy z bazaru. Kierowca dzwoni niewielkim dzwonkiem, przeciska się pomiędzy pieszymi i samochodami i po chwili znika w bocznej ulicy. Riksze są stałym elementem krajobrazu Dhaki. Trudno przejść przez Stare Miasto i nie znaleźć się kilka kroków od jednej z nich. Najbardziej rzucają się w oczy kolory.
Zielone ptaki, czerwone kwiaty, tygrysy, krajobrazy, filmowi bohaterowie i sceny historyczne pojawiają się na metalowych panelach, daszkach oraz oparciach.
Riksza jako ruchoma galeria
Malowanie riksz nie jest przypadkową dekoracją.
Przez dziesięciolecia wykształcił się własny styl sztuki miejskiej. Artyści wykorzystują jaskrawe kolory i motywy zaczerpnięte z kina, natury, lokalnych legend, historii oraz życia codziennego.
UNESCO określa riksze jako swoistą ruchomą wystawę. Ponieważ pojazdy poruszają się stosunkowo wolno, obrazy są dobrze widoczne dla pieszych i innych uczestników ruchu. W 2023 roku „Riksze i malarstwo riksz w Dhace” wpisano na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości.
To ciekawy przypadek sztuki, której naturalnym miejscem nie jest muzeum, lecz ulica.
Kto maluje riksze?
Za jednym pojazdem stoi praca kilku osób.
Rzemieślnicy budują konstrukcję, przygotowują elementy metalowe, siedzenie i zadaszenie. Później do pracy przystępują artyści odpowiedzialni za dekorację.
Wiedza nadal jest często przekazywana bezpośrednio: w warsztacie, od bardziej doświadczonego rzemieślnika do ucznia albo wewnątrz rodziny. UNESCO podaje, że wśród malarzy pracują zarówno mężczyźni, jak i kobiety.
Motywy również zmieniają się wraz z miastem.
Dawniej szczególnie popularne były wizerunki gwiazd kina. Pojawiały się też sceny wiejskie i zwierzęta. Dziś artyści łączą starsze wzory z bardziej współczesnymi tematami.
Dzięki temu riksza potrafi być zapisem mody i zainteresowań konkretnego okresu.
Jak wygląda Dhaka z siedzenia rikszy?
Inaczej niż zza szyby samochodu. Riksza jedzie wolno i jest niemal całkowicie otwarta. Podróżnik znajduje się na poziomie ulicy, kilka kroków od sklepikarzy, przechodniów i straganów.
W Starej Dhace może to oznaczać przejazd wąską ulicą, na której po jednej stronie sprzedaje się owoce, po drugiej naprawia metalowe naczynia, a pomiędzy nimi próbują przejechać riksze z pasażerami.
Kierowcy wybierają boczne ulice niedostępne dla większych samochodów. To właśnie tam najlepiej widać codzienną Dhakę. Nie jest to zawsze komfortowy przejazd. W korku kilka kilometrów może zająć sporo czasu. Ale jako sposób obserwowania miasta riksza nie ma wielu odpowiedników.
Czy riksze znikną z Dhaki?
Transport w mieście szybko się zmienia. Przybywa samochodów, autobusów, motocykli i pojazdów elektrycznych. Zmienia się również sama kultura riksz. UNESCO zwraca uwagę, że rozwój nowych form transportu ogranicza część dawnych funkcji tradycyjnych pojazdów. Jednocześnie wpis z 2023 roku zwiększył zainteresowanie ochroną rzemiosła i pracy malarzy.
Dlatego riksza jest dziś czymś podwójnie ciekawym.
To nadal bardzo praktyczny środek transportu, a równocześnie element dziedzictwa miasta, który może z czasem wyglądać zupełnie inaczej.
Warto wiedzieć
Dhaka jest najlepszym miejscem do oglądania sztuki riksz w jej naturalnym otoczeniu. Warto zwracać uwagę nie tylko na gotowe pojazdy, ale też na szczegóły: malowane panele, daszki, ornamenty i wybór motywów.
Najciekawsze jest jednak to, że nikt nie ustawia ich dla turystów.
Rano przewożą pracowników, po południu zakupy, wieczorem rodziny wracające do domu. Sztuka funkcjonuje tutaj dokładnie tak, jak powstała w ruchu.
Chcesz odkryć Azję, której nie znasz?
Bangladesz to gwarne miasta, zielone pola ryżowe, rozlewiska największej delty świata i codzienność, która fascynuje na każdym kroku. To kraj pełen kontrastów, intensywnych kolorów i niezwykłej gościnności. Wyprawa dla tych, którzy chcą zobaczyć Azję poza utartym szlakiem.
Wyprawa do Bangladeszu — sprawdź trasę, aktualne terminy i ceny.
