Archipelag Hawajów to jeden z najbardziej niezwykłych regionów geologicznych na Ziemi.
Całe wyspy powstały dzięki aktywności wulkanicznej, która trwa tam od milionów lat. Dziś wulkany Hawajów należą do najlepiej badanych na świecie i pozwalają naukowcom obserwować proces powstawania nowych fragmentów lądu.
Choć wulkanizm często kojarzy się z gwałtownymi erupcjami, hawajskie wulkany działają inaczej niż większość znanych systemów wulkanicznych.
Ich erupcje są zwykle spokojniejsze, a lawa płynie szerokimi strumieniami, powoli budując kolejne warstwy wysp.
Gorąca plama pod Pacyfikiem
Wulkany Hawajów powstały nad tzw. gorącą plamą (hot spot) w płaszczu Ziemi.
Jest to obszar, w którym gorąca materia z głębi planety unosi się ku powierzchni, topiąc skały i tworząc magmę.
W przeciwieństwie do większości wulkanów na świecie, hawajskie nie leżą na granicach płyt tektonicznych.
Płyta pacyficzna powoli przesuwa się nad tym miejscem. W rezultacie magma przebija się w kolejnych punktach skorupy ziemskiej, tworząc łańcuch wulkanów.
Gdy płyta przesuwa się dalej, starsze wulkany oddalają się od gorącej plamy i przestają być aktywne.
Najważniejsze wulkany archipelagu
Mauna Loa
Mauna Loa jest największym aktywnym wulkanem na Ziemi pod względem objętości.
Wznosi się ponad 4 tysiące metrów nad poziomem morza, ale jego podstawa znajduje się głęboko na dnie oceanu.
Kīlauea
Kīlauea należy do najbardziej aktywnych wulkanów świata.
Przez dziesięciolecia obserwowano tam niemal ciągłe erupcje. Podczas erupcji lawa często dociera do oceanu i tworzy nowe fragmenty lądu.
Mauna Kea
Mauna Kea jest obecnie uśpionym wulkanem.
Jego ostatnia erupcja miała miejsce kilka tysięcy lat temu. Na jego szczycie znajdują się liczne obserwatoria astronomiczne.
Jak powstają wyspy hawajskie
Proces powstawania wysp jest powolny.
Najpierw magma tworzy podwodny wulkan, który z czasem rośnie i może wynurzyć się ponad powierzchnię oceanu.
W miarę przesuwania się płyty tektonicznej wulkan oddala się od gorącej plamy i wygasa, a nad nią powstaje nowy.
Dlaczego erupcje na Hawajach są inne
Magma na Hawajach jest bardzo płynna i ma skład bazaltowy.
Dzięki temu erupcje są zwykle spokojniejsze, a lawa może płynąć na duże odległości.
Warto wiedzieć
- Najmłodszy wulkan archipelagu rośnie pod wodą i nazywa się Kamaʻehuakanaloa
- Mauna Loa zajmuje niemal połowę powierzchni wyspy Hawaiʻi
- Nowy ląd powstaje, gdy lawa stygnie w oceanie
- Hawaje są jednym z najlepiej monitorowanych obszarów wulkanicznych świata
Wulkany Hawajów są przykładem działania gorącej plamy w płaszczu Ziemi.
Dzięki nim powstał cały archipelag wysp. Proces ten trwa do dziś i sprawia, że Hawaje pozostają jednym z najciekawszych regionów geologicznych na naszej planecie.
Pytania i odpowiedzi
Czy wszystkie wyspy Hawajów mają wulkany?
Tak, ponieważ cały archipelag powstał w wyniku aktywności wulkanicznej.
Najstarsze wyspy są jednak już wygasłe. Wulkany na północno-zachodnich wyspach przestały być aktywne miliony lat temu.
Najmłodsze i najbardziej aktywne znajdują się na południowo-wschodnim końcu archipelagu, zwłaszcza na wyspie Hawaiʻi.
Jak szybko płynie lawa podczas erupcji na Hawajach?
Prędkość lawy zależy od nachylenia terenu i temperatury magmy.
Na stromych zboczach może ona poruszać się nawet kilka kilometrów na godzinę.
W wielu przypadkach jednak płynie wolniej, dzięki czemu mieszkańcy mają czas na ewakuację i zabezpieczenie infrastruktury.
Dlaczego wulkany hawajskie mają łagodne zbocza?
Wulkany na Hawajach to tzw. wulkany tarczowe.
Powstają z bardzo płynnej lawy bazaltowej, która rozlewa się na dużą odległość zamiast tworzyć strome stożki.
Kolejne warstwy lawy budują szeroką, płaską strukturę przypominającą tarczę.
Czy erupcje na Hawajach mogą wpływać na klimat?
W porównaniu z wielkimi erupcjami eksplozjami wulkanów stratowulkanicznych wpływ hawajskich erupcji na klimat jest niewielki.
Ich lawa zawiera mniej gazów i popiołów wyrzucanych wysoko do atmosfery, dlatego rzadko powodują globalne zmiany klimatyczne.
Czy można przewidzieć erupcję wulkanu na Hawajach?
Naukowcy nie są w stanie przewidzieć dokładnego momentu erupcji, ale potrafią rozpoznać sygnały ostrzegawcze.
Do najważniejszych należą zwiększona liczba trzęsień ziemi, deformacje powierzchni gruntu oraz zmiany w emisji gazów wulkanicznych.
Dzięki temu można wcześniej ostrzec mieszkańców.
Opracowała Anna van der Kotteck dla Prestige Tours
