Kwiat lotosu — piękno, natura i symbolika

Nelumbo nucifera, znany jako lotos — to wodna roślina bylinowa z rodziny Nelumbonaceae. Rośnie w płytkiej, stojącej lub wolno płynącej wodzie, osadzona za pomocą grubego kłącza w mule na dnie. 
Charakterystyczne dla lotosu są:
•    duże okrągłe liście, które mogą mieć do ok. 60 cm średnicy, często sterczą nad wodą. 
•    efekt „lotus leaf” — liście mają woskową powłokę, która odpycha wodę i brud, dlatego krople spływają po nich (tzw. „efekt lotosu”). 
•    okazałe kwiaty — o średnicy ok. 20–30 cm, zwykle białe lub różowe, wyrastające nad powierzchnię wody na długich łodygach. 
Lotos należy do nielicznych roślin wodnych, których części — nasiona, kłącza, liście — są jadalne i od wieków wykorzystywane w kuchniach Azji oraz w medycynie tradycyjnej. 

Symbolika i znaczenie kulturowe

Lotos jest rośliną obarczoną głęboką symboliką i szacunkiem — zwłaszcza w kulturach Azji:
•    Czystość i piękno — nawet jeśli jego korzenie tkwią w mulistej, mętnej wodzie, kwiat wyrasta ponad powierzchnię i otwiera się czysty. Dzięki temu lotos stał się symbolem duchowej czystości, czystości serca i umysłu. 
•    Odrodzenie i duchowe przebudzenie — lotos jest kojarzony z odrodzeniem, duchową transformacją oraz oświeceniem; w religiach takich jak hinduizm czy buddyzm bywa symbolem rodzenia się nowego życia i duchowej czystości. 
•    Boskość i transcendencja — w ikonografii hinduistycznej i buddyjskiej często przedstawia się bóstwa siedzące lub stojące na kwiecie lotosu; jego czystość i wzniosłość miały podkreślać boski charakter. 
•    Trwałość i długowieczność — nasiona lotosu potrafią przez bardzo długi czas pozostawać żywotne; znaleziono nawet nasiona, które wykiełkowały po kilkuset latach — co czyni lotos symbolem trwałości i nieśmiertelności. 

Biologia i cechy adaptacyjne

Lotos ma kilka cech, które podkreślają jego niezwykłość:
•    Korzenie lotosu są kłączami — to one utrzymują roślinę w mule. Roślina rozmnaża się zarówno generatywnie (znajdujące się w skórce nasiona), jak i wegetatywnie (przez kłącza). 
•    Liście lotosu są hydrofobowe (wodoodporne) — dzięki czemu woda nie zatrzymuje się na powierzchni, a liście pozostają czyste. To zjawisko zainspirowało nazwę dla technologii „efekt lotosu” w materiałoznawstwie. 
•    Kwiaty lotosu mają zdolność termoregulacji — podnoszą swoją temperaturę, co przyciąga owady zapylające, nawet nocą. 
•    Nasiona lotosu są bardzo trwałe — potrafią przetrwać setki a nawet tysiące lat w stanie uśpienia. 

Lotos to nie tylko piękno — to roślina użytkowa:

•    W Azji jego kłącza, nasiona, młode liście i pąki są wykorzystywane w kuchni — jako warzywo, dodatek do zup, sałatek czy deserów. 
•    W medycynie tradycyjnej (np. ajurweda, tradycyjna medycyna chińska) używa się różnych części lotosu — ze względu na zawartość związków bioaktywnych, które mają właściwości uspokajające, przeciwzapalne, odżywcze. 
•    W ogrodnictwie i architekturze krajobrazu lotos — dzięki okazałym kwiatom i liściom — bywa sadzony w stawach i ogrodach wodnych jako roślina ozdobna. 
•    Lotos — choć często mylony z grzybkiem wodnym czy nenufarem — należy do innej rodziny: Nelumbonaceae, a nie Nymphaeaceae. 
•    Pod względem botaniki lotos jest rośliną odporną i trwałą; jego nasiona mogą przetrwać suchość i kiełkować po bardzo długim czasie, co czyni go symbolem odporności. 
•    Jego charakterystyczne liście — dzięki hydrofobowości — oczyszczają się same po deszczu lub zachlapaniu wodą — stąd „efekt lotosu”. 

Czy lotos i nenufar to ta sama roślina?
Nie. Lotos (Nelumbo nucifera) należy do rodziny Nelumbonaceae; ma wysokie łodygi z kwiatami unoszącymi się nad wodą oraz okrągłe liście osadzone na długich ogonkach. Nenufary (rodzina Nymphaeaceae) różnią się: ich liście i kwiaty zwykle unoszą się swobodnie na powierzchni wody, a struktura roślin jest odmienna. 
Skąd bierze się czystość symboliczna lotosu?
Ponieważ lotos wyrasta z mulistego dna, z brudnej wody — a mimo to jego kwiat jest czysty, nieskazitelny i piękny. To naturalna metafora wewnętrznej czystości i duchowego odrodzenia: pomimo trudnych warunków można osiągnąć piękno i światło. 
Czy części lotosu można jeść?
Tak. W wielu krajach Azji jadalne są kłącza, nasiona, młode liście czy pąki lotosu. Są one wykorzystywane w kuchni, jako warzywa albo dodatki do potraw. 
Dlaczego lotos ma duże, woskowe liście?
Liście lotosu są pokryte hydrofobową powłoką, co powoduje, że woda — a wraz z nią brud — spływa z nich, zachowując liście czyste. To przystosowanie pomaga roślinie przetrwać w mulistym środowisku wodnym. 
Czy lotos ma znaczenie religijne?
Tak — w religiach Wschodu (np. hinduizm, buddyzm) lotos symbolizuje boskość, czystość, oświecenie i odrodzenie. W ikonografii często przedstawia się bóstwa siedzące na lotosie, co podkreśla ich duchową czystość i transcendencję. 
Czy z lotosu robi się ubrania? — „nici z lotosu” w modzie 
Tak — włókno z Nelumbo nucifera (kwiatu/rośliny lotosu) bywa wykorzystywane do wytwarzania tkanin i ubrań. 
 Co to jest „lotus silk” / tkanina z lotosu
•    Włókno pochodzi ze łodyg lotosu — w środku łodyg znajdują się cienkie, elastyczne włókienka, które po ręcznym wydobyciu są przędzione w nitki i tkane. 
•    Tkanina z lotosu bywa określana jako Lotus silk — to rzadki, bardzo pracochłonny, mało dostępny materiał. 
•    Ze względu na pracochłonność i trudność w pozyskiwaniu surowca — lotus silk jest uważany za jedną z najdroższych tkanin świata. 

Zalety ubrań z lotosu
Tkaniny z lotosu (lotus silk / lotus fibre) mają kilka cech, które czynią je interesującym wyborem:
•    Są lekkie, przewiewne i dobrze oddychają — sprawdzają się zwłaszcza w ciepłym i wilgotnym klimacie. 
•    Mają lekki połysk i elegancką strukturę, często przypominającą jedwab (choć z odrębną teksturą). 
•    Produkcja jest najczęściej ręczna, bez użycia chemii — co czyni ten materiał bardziej przyjaznym środowisku niż wiele tkanin syntetycznych czy intensywnie przetworzonych. 
•    Ubrania z lotus silk mogą być więc postrzegane jako ekologiczne i luksusowe jednocześnie, łączące tradycyjny rzemieślniczy warsztat z unikalnym efektem estetycznym. 
Przykłady i dostępność
Choć lotus silk pozostaje relatywnie rzadki, są marki i artyści, którzy z niego korzystają:
•    W krajach Azji Południowo Wschodniej (np. Birma, Wietnam, Indie) produkuje się szaliki, chusty, tuniki, a także droższe ubrania z włókna lotosu. 
•    Ze względu na koszt i trudność produkcji — lotus silk nie jest masowo dostępny, a ubrania z niego wykonane należą raczej do segmentu luksusowego / niszowego. 
•    Użycie lotosu do tkanin to tradycyjna technika z Azji — jest znana od początku XX wieku. 
•    Aby uzyskać niewielką ilość materiału, potrzeba bardzo dużo łodyg (proces jest czasochłonny). 
•    Tkanina z lotosu — choć przypomina jedwab — ma inne właściwości: jest bardziej sucha w dotyku, ma naturalną matową strukturę i nieco mniej elastyczności.

Oprac Anna van der Kotteck