Archipelag Hawajów należy do najbardziej niezwykłych struktur geologicznych na Ziemi. Wyspy powstały w wyniku długotrwałej aktywności wulkanicznej związanej z tzw. gorącą plamą w płaszczu Ziemi.
Proces ten trwa od dziesiątek milionów lat i nadal trwa, dzięki czemu Hawaje są jednym z niewielu miejsc na świecie, gdzie można obserwować powstawanie nowych fragmentów lądu.
Gorąca plama w płaszczu Ziemi
W większości regionów świata wulkany powstają na granicach płyt tektonicznych. Hawaje są jednak wyjątkiem – znajdują się na środku płyty pacyficznej, z dala od jej krawędzi.
Pod archipelagiem znajduje się tzw. hot spot, czyli obszar bardzo gorącej materii w płaszczu Ziemi. Materiał ten unosi się ku powierzchni i topi skały w skorupie ziemskiej, tworząc magmę.
Gdy magma wydostaje się na powierzchnię dna oceanicznego, powstaje wulkan. Z czasem kolejne erupcje budują ogromną górę wulkaniczną, która może wynurzyć się ponad powierzchnię oceanu i stać się wyspą.
Ruch płyty pacyficznej
Kluczową rolę w powstawaniu Hawajów odgrywa ruch płyty pacyficznej. Płyta ta przesuwa się powoli na północny zachód z prędkością kilku centymetrów rocznie.
Gorąca plama pozostaje w tym samym miejscu w głębi Ziemi, natomiast płyta przesuwa się nad nią. W rezultacie:
- nad gorącą plamą powstaje nowy wulkan
- starszy wulkan oddala się od źródła magmy
- jego aktywność stopniowo wygasa
Ten proces tworzy łańcuch wysp i podwodnych gór wulkanicznych.
Łańcuch Hawaje–Emperor
Hawaje są częścią ogromnej struktury geologicznej znanej jako łańcuch Hawaje–Emperor.
Składa się on z dziesiątek wysp oraz setek podwodnych gór wulkanicznych. Łańcuch ten ma ponad 6000 kilometrów długości i powstawał przez około 70 milionów lat.
Starsze wulkany znajdują się na północnym zachodzie, natomiast najmłodsze na południowym wschodzie.
Powstawanie kolejnych wysp
Najmłodsze i najbardziej aktywne wulkany znajdują się na wyspie Hawaiʻi (Big Island):
- Mauna Loa – największy aktywny wulkan na Ziemi pod względem objętości
- Kīlauea – jeden z najbardziej aktywnych wulkanów świata
- Mauna Kea – obecnie uśpiony wulkan
Proces powstawania wysp nie zakończył się. Na południowy wschód od Big Island rośnie podwodny wulkan Kamaʻehuakanaloa (dawniej Lōʻihi), który w przyszłości może stać się nową wyspą.
Wulkany tarczowe
Wulkany hawajskie należą do tzw. wulkanów tarczowych. Charakteryzują się:
- łagodnymi zboczami
- dużą powierzchnią
- bardzo płynną lawą bazaltową
Lawa jest na tyle rzadka, że rozlewa się na dużą odległość, tworząc szerokie, płaskie struktury przypominające tarczę.
Erozja i starzenie się wysp
Gdy wulkan oddala się od gorącej plamy, przestaje być aktywny. Wtedy zaczynają działać procesy niszczące:
- erozja
- działalność fal oceanicznych
- osiadanie skorupy oceanicznej
Z czasem wyspa może stopniowo się obniżać i zanikać, pozostawiając jedynie podwodne góry wulkaniczne.
Najważniejsze fakty
- Hawaje powstają nad jedną z najbardziej znanych gorących plam na Ziemi
- Proces powstawania archipelagu trwa od około 70 milionów lat
- Najmłodsza wyspa w archipelagu wciąż rośnie dzięki aktywności wulkanicznej
- Pod wodą powstaje już kolejny wulkan, który może stać się nową wyspą
Historia geologiczna Hawajów pokazuje, jak potężne procesy zachodzą we wnętrzu naszej planety.
Archipelag powstał dzięki długotrwałej aktywności wulkanicznej nad gorącą plamą w płaszczu Ziemi. Ruch płyty pacyficznej sprawia, że kolejne wulkany powstają w nowych miejscach, a starsze wyspy stopniowo się oddalają i ulegają erozji.
Dzięki temu Hawaje są jednym z najlepszych miejsc na świecie do badania procesów powstawania wysp wulkanicznych.
Opracowała Anna van der Kotteck dla Prestige Tours
