Bagan – miasto tysiąca świątyń

Bagan to starożytne miasto w centralnej Mjanmie, które w okresie świetności było sercem potężnego królestwa. Dziś tutejsze świątynie i pagody to jedne z najbardziej fascynujących zabytków architektury sakralnej Azji Południowo‑Wschodniej.

• Bagan (często historycznie pisane „Pagan”) znajduje się w środkowej części Mjanmy — nad rzeką Irawadi, w prowincji Mandalaj.
• Miasto było stolicą Królestwo Pagan. Jako stolica — w latach 1044–1287 — centrum władzy i religii.
• Dzięki królowi Anawrahta i kolejnym władcom, Bagan stał się jednym z najważniejszych centrów rozwoju buddyzmu therawady w regionie.

Dlaczego Bagan to „miasto świątyń”

• W okresie swojej świetności (XI–XIII wiek) na obszarze Baganu powstało — według niektórych szacunków — ponad 10 000 świątyń, pagód i klasztorów.
• Dziś w tzw. Strefie Archeologicznej Bagan zachowało się ok. 2200–2300 budowli sakralnych, co mimo upływu wieków daje oszałamiający widok na krajobraz pełen iglic, kopuł i wież.
• To właśnie ta wielka koncentracja buddyjskich świątyń nadaje Baganowi rangę jednego z najważniejszych miejsc dziedzictwa duchowego i architektonicznego świata.

Charakterystyka świątyń i pagód

Budowle w Bagan można podzielić na kilka typów, od wielkich świątyń‑kompleksów po niewielkie pagody lub stupy — często rozrzucone po równinie w otoczeniu pól i drzew.

Styl i technika budowy

• Większość świątyń została wzniesiona z cegły. Budowle charakteryzowały się misternym planowaniem, precyzyjnym układem murów i kopuł, a często także dekoracjami — stiukami, reliefami, malowidłami lub posągami Buddy.
• Wiele pagód to stupy — budowle sakralne typowe dla buddyzmu, często mieszczące relikwie, a ich charakterystyczny kształt i iglice stały się symbolem architektury Birmy.

Funkcja duchowa i społeczna

• Świątynie i pagody służyły jako miejsca kultu oraz pielgrzymek. Budownictwo sakralne było wyrazem religijnego oddania, a jednocześnie symbolem potęgi i prestiżu królestwa.
• Budowle bywały też — obok funkcji duchowej — centrami edukacji i życia monastycznego. Wraz z klasztorami tworzyły kompleksową strukturę wspólnot religijnych.

Najsłynniejsze świątynie Baganu

Poniżej kilka najbardziej znanych przykładów — od ogromnych kompleksów po mniejsze, ale wciąż ważne miejsca kultu:

Shwezigon Pagoda

Budowę rozpoczęto za panowania Anawrahty, a ukończono w 1102 r. podczas rządów jego syna.

• Pagoda miała stać się wzorem dla wielu późniejszych budowli w całej Birmie — to niejako „archetyp birmańskiej stupy”.
• Uważa się, że przechowuje relikwie Buddy — co podnosi jej religijną i symboliczną rangę.

Dhammayangyi Temple

• To największa świątynia w Bagan — budowana w latach 1167–1170 przez króla Narathu.
• Budowla ma plan zbliżony do innej słynnej świątyni (Ananda Temple), ale jej wnętrze zostało częściowo zamurowane — dziś dostępne są głównie krużganki i portyki.
• Jej monumentalna forma i historia budowy — sam fakt, że wzniesiono tak wielki budynek w tamtych czasach — robi silne wrażenie.

Lemyethna Temple (świątynia Czterech Twarzy)

• Zbudowana w 1222 r. jeden z ostatnich dużych zabytków erego królestwa.
• Świątynia zawierała relikwie i była wyposażona w malowidła przedstawiające sceny buddyjskie — świadectwo rozwoju sztuki sakralnej Baganu.
• Choć część oryginalnych dekoracji uległa zniszczeniu, budowla wciąż jest miejscem czci i świadectwem końcowego okresu potęgi Królestwa Pagan.

Co można dziś zobaczyć i jakie wyzwania stoją przed Baganiem

• Obszar archeologiczny Baganu (około 40 km²) nadal zachowuje ogromną część dawnych świątyń i pagód — choć wiele jest w ruinie lub częściowo zniszczonych.
• Dla turystów i pielgrzymów Bagan to doświadczenie niemal mistyczne: o wschodzie lub zachodzie słońca tysiące iglic i kopuł tworzy spektakularny krajobraz.

• Bagan został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2019 r. jako dowód wyjątkowej kulturowej spuścizny buddyzmu w Azji Południowo‑Wschodniej.
• Budownictwo sakralne Baganu — zarówno świątynie jak i pagody — to efekt nie tylko religii, ale też polityki: potęga królestwa, bogactwo i ambicje władców.
• Pomimo gigantycznej skali, do dziś zachowała się znaczna część pierwotnych konstrukcji — co czyni Bagan unikalnym przykładem średniowiecznej architektury buddyjskiej.

Bagan to miejsce jak z baśni — starożytna stolica, gdzie buddyjskie świątynie i pagody wyrastają jak grzyby po deszczu, tworząc krajobraz o ponadczasowej tajemnicy. To przestrzeń, w której architektura, religia i historia splatają się w jedno. Choć upłynęły wieki, a część zabytków legła w gruzach — Bagan pozostał symbolem duchowej i kulturalnej potęgi dawnej Birmy. Warto go zobaczyć — choćby na zdjęciach — by poczuć wagę przeszłości i piękno ludzkiej wiary wyrażonej w cegle i kamieniu.

Dlaczego w Bagan zbudowano aż tyle świątyń?
Budowa świątyń była aktem religijnego oddania. Poza tym stanowiła wyraz potęgi królestwa i jego władców: stawiane były pagody, świątynie i klasztory, aby utrwalić wpływ buddyzmu therawady i stworzyć trwałe ośrodki kultu oraz edukacji religijnej. Wielka liczba budowli wynikała z ambicji i bogactwa dynastii.

Ile świątyń zachowało się do dziś?
Szacuje się, że z pierwotnie — według starszych źródeł — ponad 10 000 zabudowań sakralnych, do naszych czasów przetrwało około 2200–2300 — nadal imponująca liczba, która czyni Bagan jednym z największych zespołów świątynnych świata.

Czy świątynie w Bagan są nadal w użyciu religijnym?

Tak — wiele pagód i świątyń funkcjonuje nadal. Niektóre, choć stare, są nadal miejscami kultu, pielgrzymek i praktyk religijnych.

Czy Bagan jest wpisany na listę światowego dziedzictwa?
Tak — obszar Baganu został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2019 roku z uwagi na wyjątkową wartość historyczną, duchową i architektoniczną kompleksu świątyń.

Co wyróżnia architekturę sakralną Baganu?
Budowle w Bagan cechuje potężna skala, różnorodność form — od stup i pagód po monumentalne świątynie — wykonywane głównie z cegły, bogato zdobione reliefami i malowidłami, a także charakterystyczna pionowa sylwetka (kopuły, iglice). To wszystko sprawia, że kompleks Baganu jest unikalnym przykładem średniowiecznej architektury buddyjskiej.

Planowanie podróży do krainy tysiąca pagód

Logistyka w Mjanmie bywa wyzwaniem dla samodzielnych turystów. Jeśli zależy Ci na komforcie i bezpieczeństwie oraz chcesz mieć pewność, że nie ominiesz najważniejszych zabytków (takich jak te w Baganie czy nad jeziorem Inle), warto rozważyć zorganizowane wyjazdy. Profesjonalne wycieczki objazdowe do Birmy pozwalają skupić się na chłonięciu atmosfery tego niezwykłego kraju, podczas gdy logistyką zajmują się eksperci. To doskonały sposób, by w krótkim czasie zobaczyć to, co w Mjanmie najpiękniejsze.